محمد حسن خان اعتماد السلطنه

90

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

اين قلعه كه حكمش ز سما تا سمك است * برگرد نجف كه سجده‌گاه ملك است طلعت به بديهه بهر تاريخش گفت * يك برج ز قلعهء نجف نه فلك است 1226 و بايد دانست كه صدر اعظم اصفهانى با كارگذاران عثمانى قرار داد كه دور نجف قلعه بكشد و زمين زيادى كه بين ديوار قلعه و خانه‌هاى آباد واقع مىشود ، متعلق و ملك او باشد . آنها قبول كردند ، او هم قلعهء به دور خانه‌ها كشيد و زمينى كه در محاط قلعه واقع شد و لم يزرع بود ملك او شد و اكنون هم آن ملك به دست نوادهء او حاجى على آقا و حاجى امين آقا و حاجى اسد خان پسران مرحوم ميرزا على خان نظام الدوله است و ميرزا على محمد خان هم پسر صدر مرحوم بوده است و اكنون هم حاجى على آقا و حاجى اسد آقا و پسران مرحوم حاجى امين آقا ساكن و مجاور عتبات و نجف اشرف بوده ، اختيار فروش و ملكيت آن اراضى به دست ايشان است و در كوفه هم املاك دارند و در آن صفحات گذران مىنمايند . شرح حال هريك از آنها با ساير اخوان كه از مادر ديگر بوده‌اند ذكر خواهد شد . و نيز بناى اصلى و اساس روضه و صحن و قبه و بارگاه گردون كرياس حضرت عباس عليه السلام از حاجى محمد حسينخان صدر اصفهانى است و هشت درب بزرگ عالى مفضض از سبيكهء نقرهء خام و دو در روضات منورهء نجف و كربلا و روضهء حضرت عباس و كاظمين عليهما السلام و يكى در روضهء متبركه حضرت معصومه - سلام اللّه عليها وقف كرده و برپا نموده است . ديگر از آثار خيريه او رباطات و بقاع خير و پلها و آب‌انبار و سقاخانه‌ها و مدارس و تكيه‌ها است كه در هر محل ساخته است و نيز سه باب مدرسه در دار السلطنهء اصفهان در پاقلعه و فتح‌آباد و راسته بازار بنا كرده است و نيز مدرسه و سقاخانهء هم در نجف اشرف ساخته است و تكيهء در پاقلعه بنا نموده است . ديگر در بلوك علياى